सामग्री पर जाएँ

मुंबई मेट्रो

विकिपीडिया से
मुंबई मेट्रो
गुंडवली स्टेशन पर मुंबई मेट्रो
गुंडवली स्टेशन पर मुंबई मेट्रो
सामान्य जानकारी
स्वामीमुंबई महानगर क्षेत्र विकास प्राधिकरण (MMRDA)[lower-alpha १]
सेवा क्षेत्रमुंबई महानगर क्षेत्र
स्थानमुंबई
परिवहन प्रकाररैपिड ट्रांजिट (मेट्रो)
लाइनन के संख्या
    • संचालित: ४
    • आंशिक रूप ते संचालित: २
    • निर्माणाधीन: ७
    • स्वीकृत: ३
लाइन संख्यासंचालित आंशिक रूप ते संचालित निर्माणाधीन स्वीकृत एवं प्रस्तावित
स्टेशनन के संख्या७६
दैनिक यात्री७.४७ लाख (०.७४ मिलियन, २०२४-२५)
सालाना यात्री२७.३ करोड़ (२७३ मिलियन, २०२४-२५)
मुख्य कार्यकारीएस. वी. आर. श्रीनिवास, सीएमडी अउ महानगर आयुक्त
मुख्यालयनाम्ट्री (NaMMTRI) भवन, प्लॉट नं. आर-13, ई-ब्लॉक, बांद्रा कुर्ला कॉम्प्लेक्स, बांद्रा (पूर्व), मुंबई, महाराष्ट्र 400051।
वेबसाइट
संचालन
संचालन प्रारंभ8 जून 2014; 4475 दिनs पहिले (2014-०६-08)
संचालकमहा मुंबई मेट्रो ऑपरेशन कॉर्पोरेशन लिमिटेड[lower-alpha २]
विशेषता
  • एलिवेटेड (ब्लू, येलो, रेड लाइन्स)
  • भूमिगत एवं समतल (एक्वा लाइन)
ट्रेन के लंबाई
  • ४ डिब्बा (ब्लू लाइन)
  • ६ डिब्बा (येलो, रेड लाइन्स)
  • ८ डिब्बा (एक्वा लाइन)
हेडवे
  • ४ मिनट (पीक आवर्स/व्यस्त समय)
  • ८ मिनट (नॉन-पीक आवर्स/सामान्य समय)
तकनीकी
प्रणाली के लंबाई90.95 km (56.51 mi) (संचालित)
121.54 km (75.52 mi) (निर्माणाधीन)
138.92 km (86.32 mi) (स्वीकृत एवं प्रस्तावित)
ट्रैक गेज१,४३५ mm (4 ft 8+12 in) standard gauge
विद्युतीकरण25 kV 50 Hz AC ओवरहेड लाइन[]
अधिकतम गति80 km/h (50 mph)[]
प्रणाली मानचित्र
नक्शा
मुंबई मेट्रो और मोनोरेल नक्शा
चरण I का नक्शा और मुंबई उपनगरीय रेलवे के साथ इंटरचेंज
दहिसर ईस्ट
आनंद नगर
कांदरपाड़ा
मंडपेश्वर
एकसर
बोरीवली वेस्ट
शिमपोली
कांदिवली वेस्ट
डहानुकरवाड़ी
वलनई–मीठ चौकी
मालाड वेस्ट
वेस्टर्न लाइन (पश्चिमी लाइन)
विरार / डहाणू रोड की ओर
लोअर मालाड
बांगुर नगर
गोरेगांव वेस्ट
ओशिवारा
लोअर ओशिवारा
वर्सोवा
स्वामी समर्थ नगर
डी एन नगर / अंधेरी वेस्ट
ईएसआईसी नगर
आज़ाद नगर
प्रेम नगर
हार्बर लाइन
गोरेगांव की ओर
जुहू
अंधेरी
विले पार्ले
नानावटी अस्पताल
वेस्टर्न एक्सप्रेस हाईवे
खीरा नगर
चकाला (जे. बी. नगर)
खार रोड
एयरपोर्ट रोड
नेशनल कॉलेज
मरोल नाका
बांद्रा
साकी नाका
माहिम
सुभाष नगर
धारावी
असल्फा
जागृति नगर
शीतलादेवी मंदिर
घाटकोपर
दादर
सेंट्रल लाइन (मध्य लाइन)
कल्याण जंक्शन की ओर
सिद्धिविनायक
एमएमआरडीए (MMRDA)
वरली
इनकम टैक्स ऑफिस
आचार्य अत्रे चौक
भारत नगर
साइंस सेंटर
कॉम्प्लेक्स रोड
महालक्ष्मी
कुर्ला-एलटीटी
संत गाडगे महाराज चौक
मुंबई सेंट्रल
जगन्नाथ शंकर शेठ
ग्रांट रोड
एस. जी. बर्वे मार्ग
वेस्टर्न लाइन (पश्चिमी लाइन)
चर्चगेट की ओर
आर. सी. मार्ग
गिरगांव
शिवाजी चौक
कालबादेवी
बीएसएनएल (BSNL)
मुंबई सीएसएमटी
मानखुर्द
हुतात्मा चौक
चर्चगेट
ठाणे खाड़ी
विधान भवन
हार्बर लाइन
पनवेल की ओर
कफ परेड

मुंबई मेट्रो एक रैपिड ट्रांजिट ट्रेन सिस्टम आय जउन भारत के महाराष्ट्र मा मुंबई शहर अउर विस्तृत मुंबई महानगरीय क्षेत्र का सेवा देत है।

महाराष्ट्र मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (महा मेट्रो), मुंबई महानगरीय क्षेत्र का छोड़ि के महाराष्ट्र मा बनै वाली सब मेट्रो रेल परियोजनन खातिन जिम्मेदार है, मुला ग्रेटर मुंबई क्षेत्र मा मेट्रो प्रणाली के रखरखाव खातिन मुंबई महानगरीय क्षेत्र विकास प्राधिकरण जिम्मेदार है।

रैपिड ट्रांजिट मेट्रो सिस्टम शहर मा यातायात औ भीड़भाड़ कम करै, साथै भीड़भाड़ वाले मुंबई उपनगरीय रेलवे नेटवर्क (लोकल ट्रेन) का पूरक बनावै खातिन बनावा गा है। यहिका तीन चरणन मा, 15 साल से अधिक समय मा बनावा जा रहा है, जेहिका पूरी तना अक्टूबर 2026 मा पूरा होए के उम्मीद है। मुंबई मेट्रो भारत क दूसर सबते लंबा परिचालित मेट्रो नेटवर्क है जेहिके परिचालन लंबाई अप्रैल 2026 तक101.43 रहै। यो जब पूरा होइ, तब यहिमा सोला उच्च क्षमता वाली मेट्रो रेलवे लाइन शामिल होइहैं, जउन कुल 523 kilometres (325.0 mi)(25% भूमिगत, बाकी पुल पर, तिनुक बहुत हिस्सा जमीन पर) ते जादा दूरी तक फैली होइहैं अउर यहिमा कुल 350 स्टेशनन होइहैं। []

मुंबई मेट्रो के ब्लू लाइन 1, मुंबई मेट्रो वन प्राइवेट लिमिटेड (एमएमओपीएल) संचालित करत है। या लाइन रिलायंस इंफ्रास्ट्रक्चर (74%), मुंबई मेट्रोपॉलिटन रीजन डेवलपमेंट अथॉरिटी (26%) अउर पहिले आरएटीपी देव ट्रांसदेव एशिया (5%) के बीच एक संयुक्त उद्यम आय। [] जबकि लाइन 2, 4, 5, 6, 7 अउर उनके विस्तारन का मुंबई महानगरीय क्षेत्र विकास प्राधिकरण (एमएमआरडीए) बनाई अउर महा मुंबई मेट्रो ऑपरेशंस कॉरपोरेशन लिमिटेड (एमएमएमओसीएल) संचालित करी। पूरी तना भूमिगत एक्वालाइन अउर ग्रीन लाइन का मेट्रो रेलवे कॉर्पोरेशन लिमिटेड (एमएमआरसी) बनाई।

मेट्रो, मोनोरेल अउर उपनगरीय सेवन सहित मुंबई मा सब रेलवे सेवन का देखावै वाला नक्शा

मुंबई मेट्रो की लाइनन का रंग अउर संख्या दूनों ते पहिचाना जात है।

संचालित लाइनैं (Operational Lines)
क्र. लाइन क नाँव संख्या टर्मिनल स्टेशन दूरी (किमी) उद्घाटन के तारीख
नीली (ब्लू लाइन) वर्सोवा घाटकोपर १२ ११.४० किमी (७.०८ मील) ८ जून २०१४
पियरकी (येलो लाइन) २ए दहिसर (पूर्व) डहानुकरवाड़ी ९.८ किमी (६.१ मील) २ अप्रैल २०२२
डहानुकरवाड़ी अंधेरी (पश्चिम) ८.८ किमी (५.५ मील) १९ जनवरी २०२३
२बी डायमंड गार्डन मानखुर्द (मंडले) ५.५३ किमी (३.४४ मील) ८ अप्रैल २०२६
एक्वा (एक्वा लाइन) आरे जेवीएलआर बांद्रा कुर्ला कॉम्प्लेक्स १० १२.६९ किमी (७.८९ मील) ७ अक्टूबर २०२४
बांद्रा कुर्ला कॉम्प्लेक्स आचार्य अत्रे चौक ९.७७ किमी (६.०७ मील) १० मई २०२५
आचार्य अत्रे चौक कफ परेड ११ १०.९९ किमी (६.८३ मील) ९ अक्टूबर २०२५
लाल (रेड लाइन) दहिसर (पूर्व) आरे १० १०.७ किमी (६.६ मील) २ अप्रैल २०२२
आरे गुंदवली ५.८ किमी (३.६ मील) १९ जनवरी २०२३
काशीगांव दहिसर (पूर्व) ४.७ किमी (२.९ मील) ८ अप्रैल २०२६
७८ ९०.४८ किमी (५६.२२ मील)
निर्माणाधीन लाइनैं (Under Construction Lines)
क्र. लाइन क नाम संख्या टर्मिनल स्टेशन दूरी (किमी) उद्घाटन के तारीख
पियरकी (येलो लाइन) २बी अंधेरी (पश्चिम) सारस्वत नगर १८.१ किमी (११.२ मील) दिसंबर २०२८
सारस्वत नगर डायमंड गार्डन दिसंबर २०२८
हरी (ग्रीन लाइन) ४ए गायमुख कासरवडवली २.८८ किमी (१.७९ मील) नवंबर २०२६
कासरवडवली कैडबरी जंक्शन ३२.३२ किमी (२०.०८ मील) नवंबर २०२६ []
कैडबरी जंक्शन गांधी नगर (कांजुरमार्ग) ११ दिसंबर २०२८
गांधी नगर (कांजुरमार्ग) भक्ति पार्क (वडाला) १३ दिसंबर २०२८
नारंगी (ऑरेंज लाइन) कपूरबावड़ी भिवंडी १२.८१ किमी (७.९६ मील) दिसंबर २०२८
१२ कल्याण एपीएमसी तलोझा १७ २०.७५ किमी (१२.८९ मील) दिसंबर २०३२
गुलाबी (पिंक लाइन) स्वामी समर्थ नगर (लोखंडवाला) विक्रोली ईईएच १३ १४.४७ किमी (८.९९ मील) दिसंबर २०२८
लाल (रेड लाइन) ७ए गुंदवली छत्रपति शिवाजी महाराज अंतर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा - टी२ ३.१७ किमी (१.९७ मील) जनवरी २०२७
सुभाष चंद्र बोस स्टेडियम काशीगांव ४.३ किमी (२.७ मील) नवंबर २०२६
१०२ ११०.२८ किमी (६८.५२ मील)
प्रस्तावित लाइनैं (Proposed Lines)
क्र. लाइन क नाम संख्या टर्मिनल स्टेशन दूरी (किमी) उद्घाटन के तारीख
हरी (ग्रीन लाइन) १० गायमुख शिवाजी चौक (मीरा रोड) ९.२ किमी (५.७ मील) पर्यावरण स्वीकृति क इंतजार
११ भक्ति पार्क (वडाला) छत्रपति शिवाजी महाराज टर्मिनस १५ १८ किमी (११ मील) मृदा परीक्षण जारी
नारंगी (ऑरेंज लाइन) भिवंडी कल्याण एपीएमसी १०.७२ किमी (६.६६ मील) डीपीआर (DPR) संशोधन के अधीन
सुनहरी (गोल्ड लाइन) छत्रपति शिवाजी महाराज अंतर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा - टी२ नवी मुंबई अंतर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा २० ३५ किमी (२२ मील) डीपीआर (DPR) प्रस्तुत कीन गा
जामुनी (पर्पल लाइन) १३ शिवाजी चौक (मीरा रोड) विरार २० २३ किमी (१४ मील) डीपीआर (DPR) तैयार होइ रहा
मजेंटा (मजेंटा लाइन) १४ विक्रोली ईईएच बदलापुर ४० ४५ किमी (२८ मील) डीपीआर (DPR) प्रस्तुत कीन गा
११२ १४०.९२ किमी (८७.५६ मील)
  1. एमएमआरडीए (MMRDA), अपनी सहायक कंपनी एमएमएमओसीएल (MMMOCL) के माध्यम से, मुंबई मेट्रो के अधिकांश एलिवेटेड कॉरिडोर का स्वामित्व रखता है, जिसमें येलो लाइन्स 2ए/2बी, रेड लाइन्स 7/9, और भविष्य की ग्रीन लाइन्स 4/4ए/10, ऑरेंज लाइन्स 5/12, पिंक लाइन 6, गोल्ड लाइन 8, पर्पल लाइन 13 और मजेंटा लाइन 14 शामिल हैं। ब्लू लाइन 1 का स्वामित्व सार्वजनिक-निजी भागीदारी (PPP) मॉडल के तहत रिलायंस-एमएमआरडीए के संयुक्त उद्यम एमएमओपीएल (MMOPL) के पास है। इस बीच, एमएमआरसीएल (MMRCL) पूरी तरह से भूमिगत एक्वा लाइन 3 और भविष्य की भूमिगत ग्रीन लाइन 11 के निर्माण और संचालन के लिए जिम्मेदार है।
  2. एमएमआरडीए, अपनी सहायक कंपनी एमएमएमओसीएल के माध्यम से अधिकांश एलिवेटेड कॉरिडोर का संचालन करता है। ब्लू लाइन 1 का संचालन सार्वजनिक-निजी भागीदारी (PPP) के तहत रिलायंस-एमएमआरडीए के संयुक्त उद्यम एमएमओपीएल द्वारा किया जाता है, जबकि एक्वा लाइन 3 का स्वामित्व एमएमआरसीएल के पास है और इसका संचालन दिल्ली मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (DMRC) द्वारा किया जाता है।
सन्दर्भ त्रुटि: "lower-alpha" नामक समूह के लिए <ref> टैग्स हैं मगर कोई संबंधित <references group="lower-alpha"/> टैग नहीं मिला।
  1. "Overhead Metro wires to be charged". Hindustan Times. २७ फरवरी २०१४. मूल से से २३ दिसम्बर २०१३ के पुरालेखित. ई ५ मार्च २०१३ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  2. "Mumbai metro lines 7, 2A get CCRS certification for full-speed operations". Business Standard. ११ जनवरी २०२५.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  3. "Mumbai Metro: Route, Map, Metro Lines, Stations List and Latest Updates - Infra Info Hub" (अमेरिकी अंग्रेज़ी भाषा में). २०२४-११-११. ई २०२४-११-१२ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  4. "Mumbai Metro One Pvt. Ltd. (MMOPL)". MMOPL. मूल से से २१ अप्रैल २०२१ के पुरालेखित. ई ४ मार्च २०२० को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  5. सन्दर्भ त्रुटि: अमान्य <ref> टैग; ":0" नामक संदर्भों के लिए कोई टेक्स्ट प्रदान नहीं किया गया है