सामग्री पर जाएँ

सावकार जानकी

विकिपीडिया से
सावकार जानकी
जनमटी. जानकी
१२ दिसंबर १९३१
राजमुंद्री, मद्रास प्रेसिडेंसी, ब्रिटिश भारत
निधन२१ अगस्त २०२६(2026-08-21) (आयु वर्ष - ९४)
पेशा/दायित्वअभिनेत्री
कार्यकाल1949–2026
जीवनसाथीशंकरमंची श्रीनिवास राव (बिहा १९४७)
सन्तान
नातेदारवैष्णवी (नातिन)
पुरस्कारपद्म श्री (२०२२), कलैमामणि (१९६९)
कृष्णा कुमारी (बहिनी)

सावकार जानकी (१२ दिसम्बर १९३१-२१ अगस्त २०२६) भारत की एक्कय मशहूर अभिनेत्री रहैं। उइ मुख्य रूप ते तेलुगु, तमिल, कन्नड़ अउर मलयालम फिल्मन मा काम कीन्हेनि। अपने ७० साल ते जादा कय कैरियर मा उइ लगभग ४०० ते अधिक फिल्मन मा अभिनय कीन्हेनि हैं।[] उइ दक्षिण भारतीय सिनेमा कय स्वर्णिम दौर की प्रमुख अभिनेत्री मानी जाती हैं।

जानकी क जनम १२ दिसम्बर १९३१ का आन्ध्र प्रदेश कय राजमुंद्री मा भवा रहै। उनके पिता क नाम टी. वेंकोजी राव रहै। उनकी छोटकी बहिनी कृष्णा कुमारिउ याकै मशहूर अभिनेत्री रहैं।[] जानकी क बिहाओ बहुत कम उमिर मा श्रीनिवास राव ते होइ गा रहै।

जानकी अपने कैरियर कय शुरुआत १९४९ मा रेडियो आर्टिस्ट कय रूप मा कीन्हेनि। उनकी पहिली फिल्म १९५० मा आई तेलुगु फिल्म 'सावकार' (Shavukaru) रहै। ई फिल्म कय सफलता कय बाद ही उनके नाम कय आगे "सावकार" जुड़ि गवा अउर उइ 'सावकार जानकी' कय नाम ते मशहूर होइ गईं।[]

१९५० अउर १९६० कय दशक मा उइ दक्षिण भारतीय सिनेमा कय सबते लोकप्रिय अभिनेत्री रहैं। उइ एन. टी. रामा राव, अक्किनेनी नागेश्वर राव, शिवाजी गणेशन अउर डॉ. राजकुमार जइसन दिग्गज कलाकारन कय साथे काम कीन्हेनि।[]

उइ केवल नायिका के रूपै मा नहीं, बल्कि चरित्र अभिनेत्री कय रूप मा भी बाद कय सालन मा बहुत सफल रहीं। उनके अभिनय मा भावनात्मक गहराई अउर स्वाभाविकता देखे जात रही, जेकरे कारण उइ अलग पहचान बनाइन।

  • तेलुगु: सावकार (१९५०), कन्याशुल्कम (१९५५), डॉक्टर चक्रवर्ती (१९६४), संसारम ओका चदरंगम (१९८७)
  • तमिल: पुथिया परवई (१९६४), इरु कोडुगल (१९६९), थिलु मुल्लू (१९८१)
  • कन्नड़: स्कूल मास्टर (१९५८), महिषासुर मर्दिनी (१९५९)
सालफिल्मभूमिकाभाषाटिप्पणीं
1950शावुकारुसुब्बुलुतेलुगुपहिल फिल्म
1952वलयपतिसत्यवतीतमिलपहिल तमिल फिल्म
आदर्शमतेलुगु
1953पिच्ची पुल्लय्यावसंता
प्रपंचम
1954देवकन्निकाकन्नड़
पणम पडुथुम पाडुतमिल
वद्दन्टे डब्बुसरोजातेलुगु
1955रोजुलु मारायीराधा
भाग्य चक्रकन्नड़
आदर्श सती
कन्यादानमतेलुगु
आसै अन्ना अरुमै थम्बीतमिल
एझायिन आस्ति
पसुपु कुंकुमातेलुगु
चेरपाकुरा चेदेवुललिता
देवकन्निकाकन्नड़
कालम मारी पोचुतमिल
बीधला आस्तितेलुगु
कन्यासुल्कमबुच्चम्मा
1956चरण दासीसरोजा
सोंता ऊरुलक्ष्मी
इल्लरामे इनबमतमिल
एदी निजमरामीतेलुगु
सदारमेकन्नड़
जयम मनदेतेलुगु
सोंता वूरु
वेट्री वीरनतमिल
सदारमातेलुगु
भाग्योदयकन्नड़
नाग देवतैतमिल
नाग चविथीतेलुगु
1957भाग्य रेखाकात्यायनी
पांडुरंग महात्यम
भले बावा
रत्नगिरी रहस्यकन्नड़
1958स्कूल मास्टरगीता
वीट्टुक्कु वंधा वरलक्ष्मीतमिल
मुंडाडुगुतेलुगु
तమ్ముडुरानी
गंगा गौरी संवादम
नल्ला इडथु सम्बंधमरत्तिनमतमिल
1959कावेरियिन कनवन
महिषासुर मर्दिनीगुणवतीकन्नड़
अबलै अंजुगमतमिल
माधवी
राजा सेवई
राजा मलय सिंहम
राजा मलय सिंहतेलुगु
थामरई कुलमतमिल
उलगम सिरिक्किराथुसेल्लाथायी
रेचुक्का पगतिचुक्काराजकुमारीतेलुगु
अवाल यारविजया/पोन्नीतमिल
1960श्री वेंकटेश्वर महात्यमयेरुकला सानीतेलुगु
कडेद्डुलु एकरम नेलासीता
नान कंडा सोर्गममीनाक्षीतमिल
चावुक्काडी चंद्रकांता
चिन्ना मरुमगल
पावै विलक्कुगौरी
रेवती
पडिक्काधा मेधई
1961भाग्यलक्ष्मीकमला
कुमुदमकुमुदा
बटासारीशांतितेलुगु
पालुम पझमुमनलिनीतमिल
कानल नीरशांति
1962पार्थाल पसी थीरुमजानकी
अन्नईसीता
दैव लीलेकन्नड़
देवसुंदरी
मंची मनसुलुराधातेलुगु
वडीवुक्कु वलई काप्पुतमिल
1963इरुगु पोरुगुकांचनमालातेलुगु
अनुरागम्
सती शक्तिकन्नड़
मल्ली मडुवे
कन्यारत्नशांता
गौरी
आसै अलाईगलतमिल
पार मगले पारलक्ष्मी
साकु मगलुकन्नड़
पेम्पुडु कुथुरुमंजुलातेलुगु
कडवुलई कंडेनतमिल
सवती कोडुकुजानकीतेलुगु
1964पुथिया परवईचित्रा अउ सरसातमिल
डॉ. चक्रवर्तीनिर्मलातेलुगु
देश द्रोहुलुकरुणा
स्कूल मास्टरजॉनी की मेहेरियामलयालम
नवकोटि नारायणसरस्वतीकन्नड़
पच्चै विलक्कुपार्वतीतमिल
अल्लीअल्ली
पीटाला मीदा पेल्ली तेलुगु
1965मंची कुटुंबमशांता
देवतास्वयं
नानलसावित्रीतमिल
पणम पडैथवनरमा
नीरकुमिझी डॉ. इंदिरा
1966पेट्रालथान पिल्लैयाजीवा
महाकवि कालिदासप्रिंस
मोटर सुंदरम पिल्लईपहली पत्नी
1967बामा विजयमपार्वती
कन कंडा दैवम
पेसुम दैवमअतिथि भूमिका
थायिक्कु तलैमगनगौरी
1968ओली विलक्कुशांति
लक्ष्मी कल्यानमपार्वती
एंगा ऊर राजाशिवकामी
तीन बहुरानियांपार्वतीहिंदी
जीवनाम्समजानकीतमिल
एथिर नीचलपट्टू
उयर्नधा मनिधनविमला
उंडम्मा बोट्टु पेडाटातेलुगु
चक्कारममीनाक्षीतमिल
तिरुमाल पेरुमाईकुमुदवल्ली
अरुणोदयकन्नड़
मंची कुटुंबमशांतातेलुगु
भले कोडाल्लुपार्वती
चिन्नारी पापालुपार्वती
एवरु मोनगाडु[]लक्ष्मी
मनस्साक्षीअतिथि भूमिकाकन्नड़
1969इरु कोडुगलजानकीतमिल
कावल दैवमअलमेल
निरपराधीकन्नड़
अक्का थंगाईजानकीतमिल
थुनैवनमरतगम
कुझंधै उल्लम
1970काविया तलैवीदेवी (मीरा बाई) अउ कृष्ण
नाडु इरविलरानी
कनमलारवडीवु
कस्तूरी तिलकम
मानवन
पाधुकाप्पुपार्वती
धर्म दाताज़मींदार की मेहेरियातेलुगु
अक्का चेल्लेलुजानकी
इन्टी गौरवम
रेंडु कुटुंबाला कथा
1971बाबूपार्वतीतमिल
रंगरत्तिनम
1972तिरुनीलकंडरलीलावती
नीधिसीता
अप्पा टाटा
दैवमवेधम्मई
थंगा दुरई
बडी पंथुलुराधातेलुगु
प्रजानायकुडु
1973पास दीपमतमिल
स्कूल मास्टर
खैदी बाबूतेलुगु
ओका नारी वंदा तुपाकुलु[] शिक्षिका अउ कहानी की सूत्रधार
एंगाल थंगा राजासीतातमिल
1974कलियुग कन्नन
स्वर्गथिल थिरुमनम
राम रहीमलक्ष्मीतेलुगु
1975मनिथनम दैवमगलमवल्लीतमिल
सिनेमा पैथियम
पिंजु मनम
नल्ला मरुमगल
उरवुक्कु कई कोडुप्पोम
नाकु स्वातंत्र्यम वचिंदीतेलुगु
देवुडुलांती मनिषी
बलिपीठम
वेमुलावाडा भीमकवि
1976दशावतारमतमिल
इधया मलारराजम
नल्ला पेनमणी
अतिर्ष्टम अझैक्किराथु
पेरुम पुखाझुम
रामराज्यमलो रक्तपासमतेलुगु
मनसाक्षी
प्रेमबंधम
1977ओलीमयमाना एथिरकालमतमिल
1978तायिगे ठक्का मगाकुमार की दत्तक अम्माकन्नड़
देवदासु मल्ली पुट्टाडुअरुणा की बहिनीतेलुगु
अतानी कंटे घनुडु
अनबिन अलाईगलतमिल
कन्नन ओरु कई कुझंधै
चल मोहना रंगातेलुगु
इद्दारु असाध्युलेजानकी
1979तायराम्मा बंगारय्या तायराम्मा
समाजानिकी सवाल
रंगून राउडीजानकी
रावनुडे रामुडयिथे?महालक्ष्मी
पट्टाकथी भैरवनअर्जुनन की अम्मातमिल
1980पप्पुस्वयंमलयालम
आरादा गायाकन्नड़
गोपाल राव गारी अम्मयी जानकीतेलुगु
1981थीसीतातमिल
गीतामुक्ताकन्नड़
कुल पुत्रअतिथि भूमिका
प्रेम गीतमिसेज लक्ष्मी भारद्वाजहिंदी
थिल्लु मुल्लुमीनाक्षी दुरैस्वामीतमिल
कुला कोझुंथुथंबी दुरई की अम्मा
वारलाब्बाईतेलुगु
पार्वती परमेश्वरुलुपार्वती
पुली बिड्डाअन्नपूर्णा
जगमोंडी अन्नपूर्णा
1982 एदी धर्मम एदी न्यायम? तेलुगु
नीथि देवन मयक्कम तमिल
1983बेज़वाड़ा बेब्बुलीतेलुगु
राजकुमार
आलय शिखरम
ओंदे गुरीकन्नड़
1984चिरंजीवीतमिल
कोडे त्राचु[] गवर्नेंस तेलुगु
कई कोडुक्कुम कईकालीमुथु की भउजीतमिल
1985 पच्चनी कापुरम मालिनी तेलुगु
कोंगुमुडी तेलुगु
1986दोस्ती दुश्मनीसुमित्रा सिंहहिंदी
कृष्णा गारडी तेलुगु
आक्रंदना वकील जानकी
1987गौतमीशारदा देवी
संसारम ओका चदरंगमचिलकम्मा
मजनूआलेख्या की अम्मा
तायराम्मा तांडव कृष्णा
मुरली कृष्णुडुमुरली कृष्णा की दादी
ब्रह्मा नायडू
सरदार कृष्णमा नायडू
आनंदतमिल
वैराग्यमअन्नपूरनी
मुद्दु बिड्डातेलुगु
1988आडादे आधारम
नेती स्वातंत्र्यम
1989थेंड्रल पुयलनाधुतमिल
शिवाशिवा की अम्मा
गीतांजलिचांसलरतेलुगु
पुधु पुधु अर्थंगलगोवा निवासीतमिल
वेट्री विझाशर्ली की बुआ/मौसी
स्वर कल्पनातेलुगु
1991अझगनडॉक्टरतमिल
1992सूर्य मानसममारियामलयालम
1993मनावराली पेल्लीजानकीतेलुगु
1994 मैडमशारदा देवी
तोडी कोडाल्लु
1997नेनु प्रेमिस्तुन्नानुरचना की अम्मा
शुभाकांक्षलुसीतारामैया की पत्नी
1998बावागारु बागुन्नारा?स्वप्ना की दादी
कोंडाट्टमजानकीतमिल
थोडारुमसीता की दादी
थायिन मणिकोडी
1999देवीविजय की दादीतेलुगु
अनबुल्ला काधलुक्कुतमिल
चिन्ना राजाकार्तिक की दादी
रावोयी चंदामामाससी की दादीतेलुगु
2000हे राममैथिली की दादीतमिल
शब्दवेधीसंदीप की माँकन्नड़
2003एला चेप्पानुप्रिया की दादीतेलुगु
अभीजानकीकन्नड़
अभिमन्युसायरा बानो की दादीतेलुगु
2007अमूल्यम
2014वनवरयान वल्लवरयानकृष्णा अउ आनंद की दादीतमिल
पुंगी दासागायत्री देवीकन्नड़
2015येवडे सुब्रमण्यमसुशीलातेलुगु
कंचेसीतादेवी की दादी
सौख्यममॉडर्न बाम्मा
2016बाबू बंगारमशैलजा की दादी
2019थंबीपार्वती अउ सरवनन की दादीतमिल
2020बिस्कोथजानकी पाटी400वीं फिल्म
2023 अन्नी मंची शकुनमुले जानकी तेलुगु
वर्ष शीर्षक भाषा चैनल
1991ऊररिंदा रहस्यमतमिलदूरदर्शन
पेन्न
1995नीडातेलुगु
1998–1999अक्षयातमिलसन टीवी
2001–2002केलुंगा मामियारे नींगलुम मरुमगल थान
2013–2014वरुधिनी परिणयमतेलुगु ज़ी तेलुगु

योगदान अउर विरासत

[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]

सावकार जानकी दक्षिण भारतीय सिनेमा कय विकास मा महत्वपूर्ण भूमिका निभाइन। उइ महिला कलाकारन बदे प्रेरणा स्रोत मानी जात अहैं। उइ आजीवन सक्रिय रहीं अउर नयी पीढ़ी कय कलाकारन का मार्गदर्शन देत रहीं। उनका निधन 21 अगस्त 2026 क होइ गा।[]

सम्मान अउर पुरस्कार

[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]
  • पद्म श्री (२०२२) - भारत सरकार
  • नंदी पुरस्कार - आन्ध्र प्रदेश सरकार
  • कलैमामणि पुरस्कार (१९६९) - तमिलनाडु सरकार
  • फिल्मफेयर लाइफटाइम अचीवमेंट अवार्ड (१९८४)
  1. "Padma awardees list includes Sowcar Janaki". The News Minute. २५ जनवरी २०२२. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  2. "Krishna Kumari biography". The Hindu. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  3. "Sowcar Janaki turns 90". The Hindu. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  4. "Sowcar Janaki interview". Cinema Express. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  5. "Evaru Monagadu (1968)". Indiancine.ma. ई २०२४-०१-३० को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  6. "Oka Naari Vandha Thupakulu (1973)". Indiancine.ma. ई ६ मई २०२३ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  7. "Kode Trachu (1984) | V CINEMA - Movie, Review, Cast, Songs & Release Date". www.vcinema.com (अंग्रेज़ी भाषा में). ई २०२३-१२-२३ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)
  8. "Sowcar Janaki career tribute". Indian Express. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)