सावकार जानकी
| सावकार जानकी | |
|---|---|
| जनम | टी. जानकी १२ दिसंबर १९३१ राजमुंद्री, मद्रास प्रेसिडेंसी, ब्रिटिश भारत |
| निधन | २१ अगस्त २०२६ (आयु वर्ष - ९४) |
| पेशा/दायित्व | अभिनेत्री |
| कार्यकाल | 1949–2026 |
| जीवनसाथी | शंकरमंची श्रीनिवास राव (बिहा १९४७) |
| सन्तान | ३ |
| नातेदार | वैष्णवी (नातिन) |
| पुरस्कार | पद्म श्री (२०२२), कलैमामणि (१९६९) |
| कृष्णा कुमारी (बहिनी) | |
सावकार जानकी (१२ दिसम्बर १९३१-२१ अगस्त २०२६) भारत की एक्कय मशहूर अभिनेत्री रहैं। उइ मुख्य रूप ते तेलुगु, तमिल, कन्नड़ अउर मलयालम फिल्मन मा काम कीन्हेनि। अपने ७० साल ते जादा कय कैरियर मा उइ लगभग ४०० ते अधिक फिल्मन मा अभिनय कीन्हेनि हैं।[१] उइ दक्षिण भारतीय सिनेमा कय स्वर्णिम दौर की प्रमुख अभिनेत्री मानी जाती हैं।
शुरुआती जीवन
[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]जानकी क जनम १२ दिसम्बर १९३१ का आन्ध्र प्रदेश कय राजमुंद्री मा भवा रहै। उनके पिता क नाम टी. वेंकोजी राव रहै। उनकी छोटकी बहिनी कृष्णा कुमारिउ याकै मशहूर अभिनेत्री रहैं।[२] जानकी क बिहाओ बहुत कम उमिर मा श्रीनिवास राव ते होइ गा रहै।
फिल्मी कैरियर
[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]जानकी अपने कैरियर कय शुरुआत १९४९ मा रेडियो आर्टिस्ट कय रूप मा कीन्हेनि। उनकी पहिली फिल्म १९५० मा आई तेलुगु फिल्म 'सावकार' (Shavukaru) रहै। ई फिल्म कय सफलता कय बाद ही उनके नाम कय आगे "सावकार" जुड़ि गवा अउर उइ 'सावकार जानकी' कय नाम ते मशहूर होइ गईं।[३]
१९५० अउर १९६० कय दशक मा उइ दक्षिण भारतीय सिनेमा कय सबते लोकप्रिय अभिनेत्री रहैं। उइ एन. टी. रामा राव, अक्किनेनी नागेश्वर राव, शिवाजी गणेशन अउर डॉ. राजकुमार जइसन दिग्गज कलाकारन कय साथे काम कीन्हेनि।[४]
उइ केवल नायिका के रूपै मा नहीं, बल्कि चरित्र अभिनेत्री कय रूप मा भी बाद कय सालन मा बहुत सफल रहीं। उनके अभिनय मा भावनात्मक गहराई अउर स्वाभाविकता देखे जात रही, जेकरे कारण उइ अलग पहचान बनाइन।
मुख्य फिल्मैं
[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]- तेलुगु: सावकार (१९५०), कन्याशुल्कम (१९५५), डॉक्टर चक्रवर्ती (१९६४), संसारम ओका चदरंगम (१९८७)
- तमिल: पुथिया परवई (१९६४), इरु कोडुगल (१९६९), थिलु मुल्लू (१९८१)
- कन्नड़: स्कूल मास्टर (१९५८), महिषासुर मर्दिनी (१९५९)
फिल्मोग्राफी
[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]| साल | फिल्म | भूमिका | भाषा | टिप्पणीं |
|---|---|---|---|---|
| 1950 | शावुकारु | सुब्बुलु | तेलुगु | पहिल फिल्म |
| 1952 | वलयपति | सत्यवती | तमिल | पहिल तमिल फिल्म |
| आदर्शम | तेलुगु | |||
| 1953 | पिच्ची पुल्लय्या | वसंता | ||
| प्रपंचम | ||||
| 1954 | देवकन्निका | कन्नड़ | ||
| पणम पडुथुम पाडु | तमिल | |||
| वद्दन्टे डब्बु | सरोजा | तेलुगु | ||
| 1955 | रोजुलु मारायी | राधा | ||
| भाग्य चक्र | कन्नड़ | |||
| आदर्श सती | ||||
| कन्यादानम | तेलुगु | |||
| आसै अन्ना अरुमै थम्बी | तमिल | |||
| एझायिन आस्ति | ||||
| पसुपु कुंकुमा | तेलुगु | |||
| चेरपाकुरा चेदेवु | ललिता | |||
| देवकन्निका | कन्नड़ | |||
| कालम मारी पोचु | तमिल | |||
| बीधला आस्ति | तेलुगु | |||
| कन्यासुल्कम | बुच्चम्मा | |||
| 1956 | चरण दासी | सरोजा | ||
| सोंता ऊरु | लक्ष्मी | |||
| इल्लरामे इनबम | तमिल | |||
| एदी निजम | रामी | तेलुगु | ||
| सदारमे | कन्नड़ | |||
| जयम मनदे | तेलुगु | |||
| सोंता वूरु | ||||
| वेट्री वीरन | तमिल | |||
| सदारमा | तेलुगु | |||
| भाग्योदय | कन्नड़ | |||
| नाग देवतै | तमिल | |||
| नाग चविथी | तेलुगु | |||
| 1957 | भाग्य रेखा | कात्यायनी | ||
| पांडुरंग महात्यम | ||||
| भले बावा | ||||
| रत्नगिरी रहस्य | कन्नड़ | |||
| 1958 | स्कूल मास्टर | गीता | ||
| वीट्टुक्कु वंधा वरलक्ष्मी | तमिल | |||
| मुंडाडुगु | तेलुगु | |||
| तమ్ముडु | रानी | |||
| गंगा गौरी संवादम | ||||
| नल्ला इडथु सम्बंधम | रत्तिनम | तमिल | ||
| 1959 | कावेरियिन कनवन | |||
| महिषासुर मर्दिनी | गुणवती | कन्नड़ | ||
| अबलै अंजुगम | तमिल | |||
| माधवी | ||||
| राजा सेवई | ||||
| राजा मलय सिंहम | ||||
| राजा मलय सिंह | तेलुगु | |||
| थामरई कुलम | तमिल | |||
| उलगम सिरिक्किराथु | सेल्लाथायी | |||
| रेचुक्का पगतिचुक्का | राजकुमारी | तेलुगु | ||
| अवाल यार | विजया/पोन्नी | तमिल | ||
| 1960 | श्री वेंकटेश्वर महात्यम | येरुकला सानी | तेलुगु | |
| कडेद्डुलु एकरम नेला | सीता | |||
| नान कंडा सोर्गम | मीनाक्षी | तमिल | ||
| चावुक्काडी चंद्रकांता | ||||
| चिन्ना मरुमगल | ||||
| पावै विलक्कु | गौरी | |||
| रेवती | ||||
| पडिक्काधा मेधई | ||||
| 1961 | भाग्यलक्ष्मी | कमला | ||
| कुमुदम | कुमुदा | |||
| बटासारी | शांति | तेलुगु | ||
| पालुम पझमुम | नलिनी | तमिल | ||
| कानल नीर | शांति | |||
| 1962 | पार्थाल पसी थीरुम | जानकी | ||
| अन्नई | सीता | |||
| दैव लीले | कन्नड़ | |||
| देवसुंदरी | ||||
| मंची मनसुलु | राधा | तेलुगु | ||
| वडीवुक्कु वलई काप्पु | तमिल | |||
| 1963 | इरुगु पोरुगु | कांचनमाला | तेलुगु | |
| अनुरागम् | ||||
| सती शक्ति | कन्नड़ | |||
| मल्ली मडुवे | ||||
| कन्यारत्न | शांता | |||
| गौरी | ||||
| आसै अलाईगल | तमिल | |||
| पार मगले पार | लक्ष्मी | |||
| साकु मगलु | कन्नड़ | |||
| पेम्पुडु कुथुरु | मंजुला | तेलुगु | ||
| कडवुलई कंडेन | तमिल | |||
| सवती कोडुकु | जानकी | तेलुगु | ||
| 1964 | पुथिया परवई | चित्रा अउ सरसा | तमिल | |
| डॉ. चक्रवर्ती | निर्मला | तेलुगु | ||
| देश द्रोहुलु | करुणा | |||
| स्कूल मास्टर | जॉनी की मेहेरिया | मलयालम | ||
| नवकोटि नारायण | सरस्वती | कन्नड़ | ||
| पच्चै विलक्कु | पार्वती | तमिल | ||
| अल्ली | अल्ली | |||
| पीटाला मीदा पेल्ली | तेलुगु | |||
| 1965 | मंची कुटुंबम | शांता | ||
| देवता | स्वयं | |||
| नानल | सावित्री | तमिल | ||
| पणम पडैथवन | रमा | |||
| नीरकुमिझी | डॉ. इंदिरा | |||
| 1966 | पेट्रालथान पिल्लैया | जीवा | ||
| महाकवि कालिदास | प्रिंस | |||
| मोटर सुंदरम पिल्लई | पहली पत्नी | |||
| 1967 | बामा विजयम | पार्वती | ||
| कन कंडा दैवम | ||||
| पेसुम दैवम | अतिथि भूमिका | |||
| थायिक्कु तलैमगन | गौरी | |||
| 1968 | ओली विलक्कु | शांति | ||
| लक्ष्मी कल्यानम | पार्वती | |||
| एंगा ऊर राजा | शिवकामी | |||
| तीन बहुरानियां | पार्वती | हिंदी | ||
| जीवनाम्सम | जानकी | तमिल | ||
| एथिर नीचल | पट्टू | |||
| उयर्नधा मनिधन | विमला | |||
| उंडम्मा बोट्टु पेडाटा | तेलुगु | |||
| चक्कारम | मीनाक्षी | तमिल | ||
| तिरुमाल पेरुमाई | कुमुदवल्ली | |||
| अरुणोदय | कन्नड़ | |||
| मंची कुटुंबम | शांता | तेलुगु | ||
| भले कोडाल्लु | पार्वती | |||
| चिन्नारी पापालु | पार्वती | |||
| एवरु मोनगाडु[५] | लक्ष्मी | |||
| मनस्साक्षी | अतिथि भूमिका | कन्नड़ | ||
| 1969 | इरु कोडुगल | जानकी | तमिल | |
| कावल दैवम | अलमेल | |||
| निरपराधी | कन्नड़ | |||
| अक्का थंगाई | जानकी | तमिल | ||
| थुनैवन | मरतगम | |||
| कुझंधै उल्लम | ||||
| 1970 | काविया तलैवी | देवी (मीरा बाई) अउ कृष्ण | ||
| नाडु इरविल | रानी | |||
| कनमलार | वडीवु | |||
| कस्तूरी तिलकम | ||||
| मानवन | ||||
| पाधुकाप्पु | पार्वती | |||
| धर्म दाता | ज़मींदार की मेहेरिया | तेलुगु | ||
| अक्का चेल्लेलु | जानकी | |||
| इन्टी गौरवम | ||||
| रेंडु कुटुंबाला कथा | ||||
| 1971 | बाबू | पार्वती | तमिल | |
| रंगरत्तिनम | ||||
| 1972 | तिरुनीलकंडर | लीलावती | ||
| नीधि | सीता | |||
| अप्पा टाटा | ||||
| दैवम | वेधम्मई | |||
| थंगा दुरई | ||||
| बडी पंथुलु | राधा | तेलुगु | ||
| प्रजानायकुडु | ||||
| 1973 | पास दीपम | तमिल | ||
| स्कूल मास्टर | ||||
| खैदी बाबू | तेलुगु | |||
| ओका नारी वंदा तुपाकुलु[६] | शिक्षिका अउ कहानी की सूत्रधार | |||
| एंगाल थंगा राजा | सीता | तमिल | ||
| 1974 | कलियुग कन्नन | |||
| स्वर्गथिल थिरुमनम | ||||
| राम रहीम | लक्ष्मी | तेलुगु | ||
| 1975 | मनिथनम दैवमगलम | वल्ली | तमिल | |
| सिनेमा पैथियम | ||||
| पिंजु मनम | ||||
| नल्ला मरुमगल | ||||
| उरवुक्कु कई कोडुप्पोम | ||||
| नाकु स्वातंत्र्यम वचिंदी | तेलुगु | |||
| देवुडुलांती मनिषी | ||||
| बलिपीठम | ||||
| वेमुलावाडा भीमकवि | ||||
| 1976 | दशावतारम | तमिल | ||
| इधया मलार | राजम | |||
| नल्ला पेनमणी | ||||
| अतिर्ष्टम अझैक्किराथु | ||||
| पेरुम पुखाझुम | ||||
| रामराज्यमलो रक्तपासम | तेलुगु | |||
| मनसाक्षी | ||||
| प्रेमबंधम | ||||
| 1977 | ओलीमयमाना एथिरकालम | तमिल | ||
| 1978 | तायिगे ठक्का मगा | कुमार की दत्तक अम्मा | कन्नड़ | |
| देवदासु मल्ली पुट्टाडु | अरुणा की बहिनी | तेलुगु | ||
| अतानी कंटे घनुडु | ||||
| अनबिन अलाईगल | तमिल | |||
| कन्नन ओरु कई कुझंधै | ||||
| चल मोहना रंगा | तेलुगु | |||
| इद्दारु असाध्युले | जानकी | |||
| 1979 | तायराम्मा बंगारय्या | तायराम्मा | ||
| समाजानिकी सवाल | ||||
| रंगून राउडी | जानकी | |||
| रावनुडे रामुडयिथे? | महालक्ष्मी | |||
| पट्टाकथी भैरवन | अर्जुनन की अम्मा | तमिल | ||
| 1980 | पप्पु | स्वयं | मलयालम | |
| आरादा गाया | कन्नड़ | |||
| गोपाल राव गारी अम्मयी | जानकी | तेलुगु | ||
| 1981 | थी | सीता | तमिल | |
| गीता | मुक्ता | कन्नड़ | ||
| कुल पुत्र | अतिथि भूमिका | |||
| प्रेम गीत | मिसेज लक्ष्मी भारद्वाज | हिंदी | ||
| थिल्लु मुल्लु | मीनाक्षी दुरैस्वामी | तमिल | ||
| कुला कोझुंथु | थंबी दुरई की अम्मा | |||
| वारलाब्बाई | तेलुगु | |||
| पार्वती परमेश्वरुलु | पार्वती | |||
| पुली बिड्डा | अन्नपूर्णा | |||
| जगमोंडी | अन्नपूर्णा | |||
| 1982 | एदी धर्मम एदी न्यायम? | तेलुगु | ||
| नीथि देवन मयक्कम | तमिल | |||
| 1983 | बेज़वाड़ा बेब्बुली | तेलुगु | ||
| राजकुमार | ||||
| आलय शिखरम | ||||
| ओंदे गुरी | कन्नड़ | |||
| 1984 | चिरंजीवी | तमिल | ||
| कोडे त्राचु[७] | गवर्नेंस | तेलुगु | ||
| कई कोडुक्कुम कई | कालीमुथु की भउजी | तमिल | ||
| 1985 | पच्चनी कापुरम | मालिनी | तेलुगु | |
| कोंगुमुडी | तेलुगु | |||
| 1986 | दोस्ती दुश्मनी | सुमित्रा सिंह | हिंदी | |
| कृष्णा गारडी | तेलुगु | |||
| आक्रंदना | वकील जानकी | |||
| 1987 | गौतमी | शारदा देवी | ||
| संसारम ओका चदरंगम | चिलकम्मा | |||
| मजनू | आलेख्या की अम्मा | |||
| तायराम्मा तांडव कृष्णा | ||||
| मुरली कृष्णुडु | मुरली कृष्णा की दादी | |||
| ब्रह्मा नायडू | ||||
| सरदार कृष्णमा नायडू | ||||
| आनंद | तमिल | |||
| वैराग्यम | अन्नपूरनी | |||
| मुद्दु बिड्डा | तेलुगु | |||
| 1988 | आडादे आधारम | |||
| नेती स्वातंत्र्यम | ||||
| 1989 | थेंड्रल पुयलनाधु | तमिल | ||
| शिवा | शिवा की अम्मा | |||
| गीतांजलि | चांसलर | तेलुगु | ||
| पुधु पुधु अर्थंगल | गोवा निवासी | तमिल | ||
| वेट्री विझा | शर्ली की बुआ/मौसी | |||
| स्वर कल्पना | तेलुगु | |||
| 1991 | अझगन | डॉक्टर | तमिल | |
| 1992 | सूर्य मानसम | मारिया | मलयालम | |
| 1993 | मनावराली पेल्ली | जानकी | तेलुगु | |
| 1994 | मैडम | शारदा देवी | ||
| तोडी कोडाल्लु | ||||
| 1997 | नेनु प्रेमिस्तुन्नानु | रचना की अम्मा | ||
| शुभाकांक्षलु | सीतारामैया की पत्नी | |||
| 1998 | बावागारु बागुन्नारा? | स्वप्ना की दादी | ||
| कोंडाट्टम | जानकी | तमिल | ||
| थोडारुम | सीता की दादी | |||
| थायिन मणिकोडी | ||||
| 1999 | देवी | विजय की दादी | तेलुगु | |
| अनबुल्ला काधलुक्कु | तमिल | |||
| चिन्ना राजा | कार्तिक की दादी | |||
| रावोयी चंदामामा | ससी की दादी | तेलुगु | ||
| 2000 | हे राम | मैथिली की दादी | तमिल | |
| शब्दवेधी | संदीप की माँ | कन्नड़ | ||
| 2003 | एला चेप्पानु | प्रिया की दादी | तेलुगु | |
| अभी | जानकी | कन्नड़ | ||
| अभिमन्यु | सायरा बानो की दादी | तेलुगु | ||
| 2007 | अमूल्यम | |||
| 2014 | वनवरयान वल्लवरयान | कृष्णा अउ आनंद की दादी | तमिल | |
| पुंगी दासा | गायत्री देवी | कन्नड़ | ||
| 2015 | येवडे सुब्रमण्यम | सुशीला | तेलुगु | |
| कंचे | सीतादेवी की दादी | |||
| सौख्यम | मॉडर्न बाम्मा | |||
| 2016 | बाबू बंगारम | शैलजा की दादी | ||
| 2019 | थंबी | पार्वती अउ सरवनन की दादी | तमिल | |
| 2020 | बिस्कोथ | जानकी पाटी | 400वीं फिल्म | |
| 2023 | अन्नी मंची शकुनमुले | जानकी | तेलुगु |
टेलीविज़न
[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]| वर्ष | शीर्षक | भाषा | चैनल |
|---|---|---|---|
| 1991 | ऊररिंदा रहस्यम | तमिल | दूरदर्शन |
| पेन्न | |||
| 1995 | नीडा | तेलुगु | |
| 1998–1999 | अक्षया | तमिल | सन टीवी |
| 2001–2002 | केलुंगा मामियारे नींगलुम मरुमगल थान | ||
| 2013–2014 | वरुधिनी परिणयम | तेलुगु | ज़ी तेलुगु |
योगदान अउर विरासत
[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]सावकार जानकी दक्षिण भारतीय सिनेमा कय विकास मा महत्वपूर्ण भूमिका निभाइन। उइ महिला कलाकारन बदे प्रेरणा स्रोत मानी जात अहैं। उइ आजीवन सक्रिय रहीं अउर नयी पीढ़ी कय कलाकारन का मार्गदर्शन देत रहीं। उनका निधन 21 अगस्त 2026 क होइ गा।[८]
सम्मान अउर पुरस्कार
[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]- पद्म श्री (२०२२) - भारत सरकार
- नंदी पुरस्कार - आन्ध्र प्रदेश सरकार
- कलैमामणि पुरस्कार (१९६९) - तमिलनाडु सरकार
- फिल्मफेयर लाइफटाइम अचीवमेंट अवार्ड (१९८४)
सन्दर्भ
[सम्पादन | स्रोत सम्पादित करैं]- ↑ "Padma awardees list includes Sowcar Janaki". The News Minute. २५ जनवरी २०२२. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी) - ↑ "Krishna Kumari biography". The Hindu. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी) - ↑ "Sowcar Janaki turns 90". The Hindu. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .
{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी) - ↑ "Sowcar Janaki interview". Cinema Express. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी) - ↑ "Evaru Monagadu (1968)". Indiancine.ma. ई २०२४-०१-३० को पुनः प्राप्त कीन गा .
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी) - ↑ "Oka Naari Vandha Thupakulu (1973)". Indiancine.ma. ई ६ मई २०२३ को पुनः प्राप्त कीन गा .
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी) - ↑ "Kode Trachu (1984) | V CINEMA - Movie, Review, Cast, Songs & Release Date". www.vcinema.com (अंग्रेज़ी भाषा में). ई २०२३-१२-२३ को पुनः प्राप्त कीन गा .
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी) - ↑ "Sowcar Janaki career tribute". Indian Express. ई २०२६-०४-०१ को पुनः प्राप्त कीन गा .
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (कड़ी)